PianoLab
Verbeter de speelaard van uw piano of vleugel:
Speelt uw instrument niet prettig, of vraagt u zich af of er nog meer uit te halen valt? Ik analyseer de speelaard van uw piano of vleugel en breng deze nauwkeurig in kaart. Op basis daarvan wordt duidelijk wat er precies aan de hand is en welke aanpassingen mogelijk zijn. Zo gaat uw instrument niet alleen beter spelen, maar ook beter klinken.
Historie:
In de jaren negentig publiceerde David Stanwood een reeks invloedrijke studies over de analyse van de speelaard van piano’s en vleugels. In deze onderzoeken ontwikkelde hij een systematische manier om de mechanische eigenschappen van een instrument niet alleen te beoordelen, maar ook nauwkeurig te meten. Dankzij deze meetmethoden werd het mogelijk om objectief vast te stellen waarom een instrument zwaar, licht, ongelijk of onvoorspelbaar speelt — en vooral: hoe dit te verbeteren is.
In de jaren die volgden hebben Stanwood en andere technici zijn methode verder verfijnd. Zowel de theoretische inzichten als de praktische gereedschappen die nodig zijn om de speelaard te meten en aan te passen, zijn steeds geavanceerder geworden. Hierdoor kunnen pianotechnici vandaag de dag veel preciezer meten en aanpassingen maken.
Meten:
Als eerste worden de toetsen gewogen. We meten zowel het neergewicht als het opgewicht. Op basis van deze waarden kunnen we de frictie en het balansgewicht berekenen. Vroeger deden wij technici dit handmatig met losse gewichtjes — een tijdrovend proces dat al snel anderhalf uur in beslag nam voor een compleet instrument. Daarna moesten alle gegevens ook nog eens handmatig in een Excel‑sheet worden ingevoerd om een overzicht te krijgen.
Sinds kort is er echter een apparaat dat binnen tien minuten alle toetsen meet én de resultaten direct in een grafiek weergeeft. Daardoor zie ik in één oogopslag waar de knelpunten zitten.
Naast het uitwegen van het toetsgewicht meten we ook het gewicht van de hamerkoppen, van de onderhamer en de ratio plus front-weight van de toetsen. Met al deze gegevens kunnen we de uiteindelijke speelratio bepalen. David Stanwood heeft uitgebreid onderzocht welke ratio het beste past bij welke gewichtsklasse van de hamerkop.
Wanneer alles in kaart is gebracht — en overzichtelijk in grafieken te bekijken is — kan worden vastgesteld welke onderdelen eventueel aangepast kunnen worden.
Waar begint het?:
Wanneer u uw instrument wilt laten doormeten, start ik met het volledig meten van alle toetsen met behulp van het geavanceerde meetapparaat. Daarnaast meet ik een aantal proefhamers en onderhamers om een compleet beeld te krijgen van de mechaniek. Op basis van deze gegevens kan ik een heldere conclusie trekken over de huidige staat van de speelaard.
Het doormeten duurt ongeveer een uur en kan zowel bij u thuis als in mijn werkplaats plaatsvinden.
Wat kan er aangepast worden?:
Na de meting kan blijken dat de frictie in de mechaniek te hoog is. In dat geval bewegen asjes, toetsen of wrijfpunten te stroef. Dit is doorgaans goed te verhelpen en kan al een merkbare verbetering in de speelaard opleveren.
Wanneer de speelratio niet overeenkomt met de gewichtsklasse van de hamerkoppen, zijn er verschillende mogelijkheden om dit te corrigeren. Denk bijvoorbeeld aan een aanpassing in de toetsbalans of het verplaatsen van het overbrengpunt naar de onderhamer.
Als de toetsen zeer onregelmatig zijn uitgelood, wijst dat meestal op hamerkoppen die onderling sterk verschillen in gewicht. In dat geval kunnen de hamerkoppen lichter of zwaarder worden gemaakt om een gelijkmatig gewichtsverloop te creëren.
Het aanpassen van hamerkopgewicht, toetsgewicht en ratio is een nauwkeurig en tijdrovend proces, en daardoor een investering. Maar het resultaat kan een wereld van verschil maken in de speelaard en speelbeleving van uw instrument.